Οι Πρόσκοποι του Έθνους
Εισαγωγή
Η ολοκλήρωση της προόδου κάθε Ανιχνευτή μέσα στην Κοινότητά του επιβραβεύεται με την απόκτηση του διακριτικού “ΠΡΟΣΚΟΠΟΥ ΕΘΝΟΥΣ”. Αυτό ορίζει ο Κανονισμός του Κλάδου Ανιχνευτών για το τρίτο και τελευταίο στάδιο του προγράμματος Προόδου του Ανιχνευτή.
Ο θεσμός του Προσκόπου του Έθνους καθιερώθηκε από το 1917 και από τότε περιβλήθηκε με πολλή μυθολογία και αρκετά βαρύ συμβολισμό. Σε ένα Βασίλειο, όπως αυτό της Ελλάδας πριν από το 1974 και με μια διακοπή στη δεκαετία του 1920 για την Α´ Ελληνική Δημοκρατία, το να ονομάζεσαι “Πρόσκοπος του Βασιλέως” σήμαινε πολλά και βάραινε ιδιαίτερα, τόσο σ’ αυτούς που το άκουγαν ή το έβλεπαν μα προπαντός στους δικούς σου ώμους. Για τους παλαιότερους Προσκόπους το ίδιο φαίνεται πως πιστεύουν και σήμερα. Ένας παλιός Πρόσκοπος έγραψε σε μια εφημερίδα την επομένη της Τελετής Ονομασίας Προσκόπων Έθνους του 1996:
“[…] Όταν ήμουν εγώ πρόσκοπος θεωρούσαμε (το ίδιο ισχύει και σήμερα) τους προσκόπους του έθνους σαν κάτι άπιαστο, άφθαστο, μυθικό. Πρόσκοποι του έθνους γίνονται οι αριστείς της προσκοπικής οικογένειας. Οι σούπερ-ανιχνευτές. Με πολλές γνώσεις. Με συμμετοχή σε πολλές ασκήσεις. Σε πολλές κατασκηνώσεις και καταυλισμούς. Σε πολλά συνέδρια. Έχουν περάσει αξιοκρατικά πολλές εξετάσεις και δοκιμασίες. Κατέχουν κατ’ αξίαν πολλά προσκοπικά πτυχία. Είναι οι “champions”, οι πρώτοι, οι πρωταθλητές στο ήθος, στις γνώσεις, στη δράση, στη συνέπεια, στην ευποιία, στο ευ αγωνίζεσθαι.”1
Θα επιχειρήσουμε να βρούμε γιατί υπάρχει αυτός ο θεσμός και τι στόχους έχει ή εξυπηρετεί. Εξ αρχής πρέπει να σημειωθεί πως σε όλες σχεδόν τις Εθνικές Προσκοπικές Οργανώσεις-μέλη του Παγκόσμιου Προσκοπικού Γραφείου υπάρχει ένας αντίστοιχος θεσμός και μάλιστα, σε όσες χώρες έχουν ως πολίτευμα τη Συνταγματική Μοναρχία ή τη Βασιλευομένη Δημοκρατία (π.χ. στη Μεγάλη Βρετανία, στη Σουηδία κλπ.) , ο θεσμός υπάρχει ως “Πρόσκοπος του Βασιλέως” ή “της Βασιλίσσης”. Στις υπόλοιπες χώρες έχουν υιοθετηθεί ονόματα σχετικά με τα σύμβολα του έθνους ή του κράτους, π.χ. στη Νότια Κορέα ο “Πρόσκοπος της Τίγρεως”, στις Ηνωμένες Πολιτείες ο “Πρόσκοπος του Αετού” κλπ..
Γενικά
Ο Ανιχνευτής, έφηβος-μέλος της Προσκοπικής Κίνησης, “ανιχνεύει” εντατικά το φυσικό περιβάλλον και την κοινωνική ζωή και προσφέρει υπηρεσία στο κοινωνικό σύνολο, με στόχο την ανάπτυξη των ηθικών, πνευματικών, φυσικών και κοινωνικών ικανοτήτων του, ώστε να βοηθηθεί να διαμορφώσει την προσωπικότητά του και να γίνει υπεύθυνος Έλληνας πολίτης, χρήσιμος στην Πατρίδα και το κοινωνικό σύνολο2. Με την έννοια αυτή οι δραστηριότητες στις οποίες ένας Ανιχνευτής συμμετέχει έχουν έντονο και κυρίαρχο το στοιχείο της προσφοράς προς το στενό ή ευρύτερο κοινωνικό σύνολο: τη σχολική τάξη, τη γειτονιά, τη συνοικία, το χωριό ή την πόλη, ακόμη και το νομό ή τη χώρα ολόκληρη, μιλώντας για δραστηριότητες μεγάλου βεληνεκούς.
Η θεώρηση αυτή για τις Ανιχνευτικές δραστηριότητες οδηγούν στη σκέψη ότι ένας θεσμός όπως αυτός του “Προσκόπου Έθνους”, το τελευταίο δηλαδή στάδιο του Προγράμματος Προόδου του Κλάδου Ανιχνευτών αλλά και όλων συνολικά των Προσκοπικών Κλάδων, θα έπρεπε να περιλαμβάνει ή / και να προϋποθέτει τέτοιες δραστηριότητες για τη συμμετοχή σ’ αυτόν. Γιατί, αν υποτεθεί πως ένας “Πρόσκοπος Έθνους” είναι το “τελικό προϊόν” του Προσκοπισμού, αυτός θα πρέπει να έχει αποδείξει με έργα την πίστη του στις Αρχές του Προσκοπισμού (καθήκον προς το Θεό, καθήκον προς το συνάνθρωπο και την κοινωνία, καθήκον στον εαυτό του)3, ώστε να τύχει της ανώτατης αυτής διάκρισης. Ένα καλός και αντικειμενικός τρόπος για να κρίνει κανείς αυτήν την πίστη είναι η προσφορά του υποψηφίου στο κοινωνικό σύνολο με τη συμμετοχή και την οργάνωση τέτοιων δραστηριοτήτων, αφού έτσι θα φανεί η εκπλήρωση του καθήκοντος τόσο προς το συνάνθρωπο και την κοινωνία, όσο και προς τον εαυτό του ώστε να είναι έτοιμος να προσφέρει. Παράλληλα, η εκπλήρωση του καθήκοντος προς το Θεό μπορεί να ελεγχθεί και μέσα από την προσφορά του υποψηφίου, αφού η πίστη στη θρησκεία που εκφράζει το Θεό στον οποίο πιστεύει ο υποψήφιος θέτει σ’ αυτόν κάποιες υποχρεώσεις4, όχι απαραίτητα λατρευτικές, στις οποίες αντεπεξέρχεται βοηθώντας κατ’ αρχήν τον εαυτό του και βέβαια τον πλησίον του.
Τι συμβαίνει στην πράξη;
Παρ’ όλα αυτά, η μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στην “Ειδική Δοκιμασία Προσκόπων Έθνους”, όπου καταγράφονται οι επιδόσεις του υποψηφίου Ανιχνευτή στα Αντικείμενα Προσκοπικής Τεχνικής (διαβίωση στην ύπαιθρο, εξερεύνηση σε άγνωστο έδαφος και πραγματοποίηση συγκεκριμένων εργασιών σχετικών με τα θέματα που αναφέρονται κυρίως στο πεδίο ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΦΥΣΗΣ […]5), καθώς και οι εντυπώσεις από την παρουσίαση στοιχείων από την Ανιχνευτική δραστηριότητα και την εν γένει ζωή του Ανιχνευτή6. Η Δοκιμασία αυτή είναι το τελευταίο μιας σειράς πραγμάτων που συνθέτουν τις απαιτήσεις για την απονομή του τίτλου του “Προσκόπου Έθνους” στον Ανιχνευτή.
Πριν από την Ειδική Δοκιμασία, βέβαια, προαπαιτείται να έχει συμμετάσχει ενεργά στην προσφορά υπηρεσίας προς το κοινωνικό σύνολο με την Κοινότητά του. Επίσης, σε ατομικό επίπεδο, πρέπει να έχει ασχοληθεί με την πρωτογενή έρευνα ενός θέματος, το οποίο θα έχει παρουσιάσει σε κοινό και να έχει διευθύνει μια ανοικτή συζήτηση επί του θέματος7. Οι παραπάνω δύο απαιτήσεις, οι οποίες από μόνες τους αποτελούν δράσεις κοινωνικής προσφοράς που απαιτούν αρκετά προσεκτικό και μακρόχρονο σχεδιασμό και προσοχή στην πραγματοποίηση, είναι και οι μόνες του είδους που τίθενται στο θεσμό του “Προσκόπου Έθνους”.
Όλα τα παραπάνω συνθέτουν την εικόνα του θεσμού σε πρώτη, θεωρητική προσέγγιση. Η πράξη όμως θέλει την Ειδική Δοκιμασία να παίζει τον καθοριστικότερο ρόλο για την ονομασία του Ανιχνευτή ως “Προσκόπου του Έθνους”, καθώς εκεί και σε διάρκεια δύο-τριών ημερών κρίνεται από μια Πενταμελή Επιτροπή κάθε υποψήφιος και μάλιστα όχι με βάση το έργο και την προσφορά του με τις δραστηριότητες που κάνει πριν τη Δοκιμασία (για τις οποίες καμιά Επιτροπή δεν τον αξιολογεί), αλλά κυρίως με βάση την επίδοση στα Αντικείμενα Προσκοπικής Τεχνικής και, βεβαίως, με γνώμονα το Προσκοπικό Πνεύμα. Για την κατάσταση αυτή δε φταίει ο θεσμός από μόνος του, αλλά τόσο οι Βαθμοφόροι εκείνοι που στέλνουν απροετοίμαστους και αδαείς περί τα Προσκοπικά “Ανιχνευτές” στις Δοκιμασίες, όσο και οι ίδιοι οι Ανιχνευτές που δε θέτουν προσωπικούς στόχους και δε γνωρίζουν γιατί, σε τελική ανάλυση, συμμετέχουν στο θεσμό του Προσκόπου του Έθνους.
Η αιτία για το “φαινόμενο” αυτό βρίσκεται αρκετά μακρύτερα από τις Κοινότητες Ανιχνευτών. Πρώτα-πρώτα, είναι σημείο των καιρών η προσπάθεια για καταξίωση στα μάτια των άλλων / επίδειξη και “φιγούρα”, η οποία μάλιστα προβάλλεται ως πρότυπο ζωής και της οποίας η εφαρμογή βρίσκει διαρκώς περισσότερους θεράποντες. Η ίδια ακριβώς αιτία βρίσκεται και στη βαθμοθηρία στο σχολείο, όπου δηλαδή ο μαθητής προσπαθεί να κατακτήσει τους βαθμούς χωρίς τη Γνώση (ακριβώς ανάποδα από το κανονικό), πιεζόμενος ενδεχομένως από διάφορα πρόσωπα και καταστάσεις που του δημιουργεί το άμεσο περιβάλλον του ή και ο ίδιος ο εαυτός του. Επίσης, μια προέκταση της παραπάνω αιτίας είναι και η επιθυμία για επιβεβαίωση της αξίας του υποψηφίου από τους άλλους και για αναγνώριση / αποδοχή. Δυστυχώς όμως, στην περίπτωση αυτή είναι πολύ εύκολο να φτάσει κανείς στο άλλο άκρο και αυτή η επιθυμία για αποδοχή να καταντήσει τάση προς επιβολή ή, ας επιτραπεί η χρήση της καθομιλουμένης, “πούλημα μαγκιάς”.
Ένας άλλος πολύ σημαντικός παράγοντας είναι η έλλειψη πληροφόρησης σχετικά με τους στόχους που ο θεσμός έχει αυθύπαρκτα και απαιτεί από τους συμμετέχοντες σ’ αυτόν. Κι αυτό είναι σημείο των καιρών αν σκεφτεί κανείς πως το όνειρο της σύγχρονης μέσης νεοελληνικής οικογένειας για τα παιδιά της δεν είναι το “να μάθουν γράμματα”, αλλά να εισαχθούν στα πανεπιστήμια (ούτε λόγος για την ανώτερη / τεχνολογική εκπαίδευση, όλοι θέλουν την ανώτατη χωρίς ίσως να ξέρουν τι ουσιαστικά χρειάζεται για να συμμεθέξει κανείς σ’ αυτήν). Λίγοι ή ίσως κανένας δε σκέφτεται, λόγου χάρη, ότι αυτό που μένει σε κάποιον που ζει ολοκληρωμένα τη ζωή του Ανιχνευτή είναι οι όμορφες στιγμές της “ανίχνευσης” της ίδιας της ζωής, των ανθρώπων, του πολιτισμού των, του περιβάλλοντος και ότι ο στόχος της ύπαρξης του Κλάδου Ανιχνευτών είναι να προετοιμάσει τους αυριανούς ελεύθερους, σκεπτόμενους και δραστήριους πολίτες, έτοιμους να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες στον αγώνα της ζωής. Λίγοι πάλι σκέφτονται και λένε εκτός οδόντων ότι ο Πρόσκοπος του Έθνους (πόσο μάλλον ο Πρόσκοπος γενικά) δεν είναι ούτε… πεζοναύτης, ούτε καταδρομέας, ούτε η αναγνώρισή του αυτή σημαίνει πιστοποίηση συγκεκριμένων σωματικών, τεχνικών ή άλλων ικανοτήτων, αλλά σημαίνει την αναγνώριση ενός ακούραστου εργάτη, επίμονου ερευνητή και σκεπτόμενου, κοινωνικά ενεργού πολίτη. Ενός ανθρώπου με δύναμη ψυχής, στόχους και όραμα για τον εαυτό του και για τον κόσμο και θέληση και μεράκι για να το πραγματοποιήσει. Εξάλλου, αν σκεφτεί κανείς ότι από την αρχή της ύπαρξης του θεσμού επιχειρείται λίγο-πολύ από κάποιους μια σύγκριση, αν όχι ταύτιση, των Προσκόπων Έθνους με τους Αρχαίους Αθηναίους Εφήβους, χρειάζεται ένα στέρεο υπόβαθρο στο θεσμό καθώς και στους τρόπους υλοποίησής του ώστε τουλάχιστον η σύγκριση να ευσταθεί.
Κάποιοι με αρκετά ανατρεπτικό πνεύμα προχωρούν ακόμη παραπέρα και λένε: “Ο αυριανός πολίτης χρειάζεται να ξέρει απ’ έξω κι ανακατωτά σαράντα κόμπους και είκοσι είδη φωτιάς ή την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά της Πατρίδας του; Χρειάζεται να ξέρει να κατασκευάζει πρόχειρους χάρτες ή να είναι συνειδητοποιημένος γύρω από τα τρέχοντα κοινωνικά προβλήματα;” και άλλα τέτοιου είδους ερωτήματα. Είναι χρήσιμο να αναφερθεί ότι ο Ιδρυτής του Προσκοπισμού συνδέει το “Πτυχίο Προσκόπου του Βασιλέως” με την ενεργητικότητα, η οποία περιλαμβάνει και τη φιλοδοξία και την επιδεξιότητα και άλλα προτερήματα8 που καλλιεργούνται με τον τρόπο αυτό στους Ανιχνευτές. Πουθενά δεν αναφέρεται, άμεσα ή έμμεσα, στην ποσότητα γνώσεων που πρέπει να έχει ένας Πρόσκοπος. Εκείνο που έχει σημασία είναι η σωστή χρήση και αξιοποίηση της γνώσης προς ίδιον όφελος και προς το κοινό καλό.
Μπορούμε λοιπόν να συγκεντρώσουμε τους παραπάνω συλλογισμούς στο γεγονός ότι ο στόχος του θεσμού του “Προσκόπου Έθνους” δεν είναι να διακρίνει μέσα από έναν επίσημο ή άτυπο διαγωνισμό τους καλύτερους στην Προσκοπική Τεχνική ή τους κατέχοντες ειδικές ή ευρείες γνώσεις, αλλά να ενθαρρύνει τους Ανιχνευτές και τις Ανιχνεύτριες να προσπαθήσουν να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις δυνατότητες και ικανότητές τους, καθώς και να τις εξελίξουν προς όφελος τόσο δικό τους, όσο και του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου (εκεί ίσως παραπέμπει η λέξη “Έθνος”).
Θα πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι διάφορες “φωνές” που θέλουν το θεσμό του Προσκόπου Έθνους σαν κατάλοιπο της παράδοσης του Σ.Ε.Π., σαν μουσειακό είδος δηλαδή και βλέπουν θετικά την αποδυνάμωση, αν όχι την κατάργησή του, δεν έχουν συνειδητοποιήσει ή σκόπιμα και εκ του πονηρού δε θέλουν να καταλάβουν ότι μια τέτοια εύκολη λύση θα αποβεί ολέθρια για το Ανιχνευτικό Πρόγραμμα, αφού θα δώσει το σύνθημα για φυγομαχία και εγκατάλειψη της προσπάθειας από τους Ανιχνευτές, έννοιες και τακτικές αταίριαστες σε έναν εργατικό και προοδεύοντα με τις ικανότητές του Πρόσκοπο9. Μπορούμε και πρέπει να δώσουμε νέα, σύγχρονη πνοή και διάσταση στο θεσμό αυτό, φτάνει να έχουμε ξεκαθαρίσει τι θέλουμε να πετύχουμε μέσω αυτού του θεσμού.
Συγκρίσεις
Είναι αρκετά ενδιαφέρον να δει κανείς τι συμβαίνει σε δύο χώρες με μακρά Προσκοπική παράδοση. Μάλιστα, η μια από αυτές είναι η μητρόπολη του Προσκοπισμού, ενώ στην άλλη ο αντίστοιχος θεσμός έχει πολύ μεγάλο κύρος και εκτός της Προσκοπικής Κίνησης, όπως θα δούμε στη συνέχεια.
Στη Μεγάλη Βρετανία για να ονομαστεί ένας Ανιχνευτής (Venture Scout) “Πρόσκοπος της Βασιλίσσης” (Queen’s Scout) πρέπει μεταξύ άλλων10:
να προσφέρει τις υπηρεσίες του προς την τοπική κοινωνία σε μια περιορισμένη χρονικά περίοδο, αφού πρώτα εκπαιδευτεί κατάλληλα
να δείξει έμπρακτα τις ηγετικές του ικανότητες στην τοπική κοινωνία ή στον Προσκοπισμό, αφού πρώτα εκπαιδευτεί κατάλληλα να διαλέξει και να πετύχει έναν προσωπικό στόχο σε ένα άθλημα, χόμπι ή άλλη ασχολία ώστε να διακριθεί ασχολούμενος μ’ αυτό να σχεδιάσει και να πραγματοποιήσει μια εξόρμηση (expedition) με συγκεκριμένο και προεπιλεγμένο στόχο διάρκειας τουλάχιστον τεσσάρων ημερών με τρεις διανυκτερεύσεις σε άγνωστο έδαφος. Αυτή η δραστηριότητα πρέπει να εγκριθεί από ανώτερο Προσκοπικό κλιμάκιο πρώτα και, για να πραγματοποιηθεί, ο υποψήφιος πρέπει πρώτα να εκπαιδευτεί συστηματικά ανάλογα με τον τύπο που αυτή έχει. Η εκπαίδευση αυτή μπορεί π.χ. να περιλαμβάνει μικρές εκπαιδευτικές εκδρομές, εργαστήρια Προσκοπικής Τεχνικής κ.ά. και πρέπει κι αυτή να εγκριθεί από ανώτερο Προσκοπικό κλιμάκιο. Μετά την εκτέλεση της δραστηριότητας ο υποψήφιος πρέπει να παρουσιάσει τη δουλειά του κατά τέτοιον τρόπο ώστε να φαίνεται καθαρά ο στόχος της δραστηριότητας που πραγματοποίησε.
Αφού ο υποψήφιος συμπληρώσει τα παραπάνω, σε μια άτυπη συνέντευξη με τον Περιφερειακό του Έφορο συζητά σχετικά με την εκπλήρωση των στόχων του και για μελλοντικούς του στόχους. Τα σχόλια του υποψηφίου μεταβιβάζονται στο κλιμάκιο που ενέκρινε την “εξόρμησή” του και, σε συνεργασία με τον Αρχηγό του, αποφασίζει για την απονομή του πτυχίου. Είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι για κάθε βήμα ο υποψήφιος απαιτείται πρώτα να εκπαιδευτεί κατάλληλα και μετά να προχωρήσει στην εφαρμογή των γνώσεων που απέκτησε.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ο αντίστοιχος θεσμός διαφέρει κάπως από αυτό που οι Έλληνες Πρόσκοποι θα περιμέναμε να δούμε. Εκεί κανείς μπορεί να είναι μέλος μιας Ομάδας Προσκόπων μέχρι τα 18 του και παράλληλα να είναι και Ανιχνευτής (Explorer). Ο θεσμός του “Προσκόπου του Αετού” (Eagle Scout) απευθύνεται σε Προσκόπους, είναι δηλαδή τμήμα του Προγράμματος Προόδου του Κλάδου Προσκόπων. Γι’ αυτό και υπάρχουν περιπτώσεις “Προσκόπων Αετού” που ονομάστηκαν στα 15 ή ακόμη και στα 13 τους χρόνια! (Σχόλιο: δεν εξετάζουμε εδώ αν θα έπρεπε ή όχι να ονομαστούν ως “Πρόσκοποι Αετού” τόσο νέοι Πρόσκοποι. Δεν είναι δική μας δουλειά να κρίνουμε τη λειτουργία των θεσμών ενός ξένου Προσκοπικού Σώματος. ας κρίνουμε και ας βελτιώσουμε τους δικούς μας θεσμούς.)
Πριν από τις απαιτήσεις του ίδιου του πτυχίου Αετού, ο υποψήφιος πρέπει να έχει συμμετάσχει σε δραστηριότητες προσφοράς διάρκειας τουλάχιστον 6 ωρών οι οποίες για να πραγματοποιηθούν έχουν πρώτα εγκριθεί από τον Αρχηγό Ομάδας11. Επίσης, πρέπει να κατέχει αρκετά πτυχία Ερασιτεχνικών Ασχολιών και βέβαια να έχει αναλάβει ηγετικές θέσεις μέσα στην Ομάδα του (Ενωμοτάρχης, Αρχιενωμοτάρχης (Senior Patrol Leader, κάτι σαν τον Πρωτοστάτη των παλιών Ομάδων Ανιχνευτών) κλπ.) για διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών.
Ο θεσμός δίνει και παράλληλα απαιτεί μεγάλη προσοχή και σημασία στη δράση προσφοράς για το πτυχίο Προσκόπου Αετού (Eagle Scout Service Project). Αυτή η δραστηριότητα μπορεί να είναι πρωτότυπη, χωρίς αυτό να είναι υποχρεωτικό και πρέπει να σχεδιαστεί, οργανωθεί και εκτελεστεί υπό την ηγεσία του υποψηφίου. Η δραστηριότητα κι εδώ πρέπει πρώτα να υποβληθεί ως ιδέα προς έγκριση από την Περιφερειακή Εφορεία. Ιδέες για δραστηριότητες τέτοιου είδους παρέχονται μέσω ειδικής έκδοσης του Σώματος Αμερικανών Προσκόπων στους υποψηφίους.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το πτυχίο αυτό έχει κύρος και εκτός των τειχών της Αμερικανικής Προσκοπικής Κίνησης. Πολλά κολέγια και πανεπιστήμια θεωρούν την κατοχή του πτυχίου αυτού ως ένα καλό πλεονέκτημα. Φυσικά, αυτό δε σημαίνει ότι με μόνο αυτό το προσόν κανείς μπορεί να επιτύχει μια καλή θέση κάπου, απλώς είναι ένα πλεονέκτημα παραπάνω έναντι άλλων συνυποψηφίων.
Συμπεράσματα-Προτάσεις
Καταλήγουμε λοιπόν στη θέση ότι ο Πρόσκοπος του Έθνους πρέπει να είναι Πρόσκοπος για το Έθνος, πολίτης ενεργός της κοινωνίας, πάντοτε έτοιμος να προσφέρει τις υπηρεσίες του σε κάθε άνθρωπο και στην Πατρίδα. Να έχει κατά νου ότι για να γίνει Πρόσκοπος του Έθνους πρέπει και αρκεί να το θέλει ο ίδιος και να δουλέψει πολύ γι’ αυτό, αλλά και ότι όταν θα ονομαστεί Πρόσκοπος Έθνους θα είναι Πρόσκοπος για τους άλλους, η τιμή του την οποία επικαλέστηκε για να υποσχεθεί ως Πρόσκοπος θα βαρύνει ακόμη περισσότερο. Προς τούτο πρέπει να εκπαιδεύεται συνεχώς, να μαθαίνει χρήσιμα γι’ αυτόν πράγματα, να έχει ευρύτητα αντιλήψεων και πνεύματος, να ξέρει να θέτει στόχους και να οδηγεί τόσο τον εαυτό του όσο και τυχόν συνεργάτες του στο να τους πετύχουν. Μα πάνω απ’ όλα, για να φέρει επάξια το κυανό μαντήλι με το λευκό μαίανδρο πρέπει να μπορεί να αντέχει στους ώμους του τη βαριά κληρονομιά που δεν είναι άλλη από το να είναι κάθε στιγμή και παντού ένα ζωντανό παράδειγμα Προσκόπου, όπως ο Νόμος μας προτρέπει, είτε εντός είτε εκτός Κίνησης.
Απόψεις και ιδέες για το θέμα υπάρχουν πάρα πολλές, άλλες συγκρουόμενες, άλλες αλληλοενισχυόμενες. Θα καταθέσουμε με παρρησία τις δικές μας προτάσεις που στοχεύουν στο να αποκτήσει ο τόσο σημαντικός θεσμός του Προσκόπου του Έθνους περισσότερη ουσία και να ενισχυθεί το κύρος του, τόσο εντός όσο και εκτός των Προσκοπικών τειχών.
Κατ’ αρχήν είναι παραπάνω από σαφές ότι για να ονομάζονται οι πραγματικά άξιοι Πρόσκοποι Έθνους πρέπει να γίνεται σωστή δουλειά μέσα στις Κοινότητες Ανιχνευτών πριν οι Ανιχνευτές ονομαστούν καν Ανιχνευτές Δάφνης. Γι’ αυτό οι Βαθμοφόροι Ανιχνευτών πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι δεν είναι ούτε διακοσμητικά στοιχεία, ούτε πρέπει να περιμένουν τα πάντα από τους Ανιχνευτές τους, αλλά οφείλουν να τους παρακινούν και να τους προτρέπουν να θέσουν ατομικούς στόχους και να προσπαθήσουν για τον ίδιο τους τον εαυτό. Με αυτόν τον τρόπο θα υπάρχει ένας πρώτος έλεγχος αξίας και ικανότητας πριν φτάσει κανείς στην Ειδική Δοκιμασία, ώστε σ’ αυτήν τελικά να συμμετέχουν μόνο αυτοί που σίγουρα θα επιτύχουν σ’ αυτήν.
Ακόμη, πρέπει να γίνει συνείδηση όλων των ενηλίκων μελών του Σ.Ε.Π., ώστε να γίνει και συνείδηση των γονέων των Ανιχνευτών, ότι εκείνο που ενδιαφέρει δεν είναι η ποσότητα των παραγομένων Προσκόπων Έθνους (κάτι που δυστυχώς ενδιαφέρει αρκετούς Αρχηγούς Συστημάτων και Κοινοτήτων), αλλά η ποιότητα και η πραγματική, δημόσια διαπιστωμένη αξία. Αυτή η αξία δε διαπιστώνεται απαραίτητα με ιδρυματικού τύπου “εξετάσεις” και δοκιμασίες, αλλά μπορεί να καθομολογηθεί μέσω του έργου του κάθε Ανιχνευτή το οποίο έτσι θα αποκτήσει νέα διάσταση, σημασία και ουσία. Αυτό όμως για να συμβεί πρέπει πρώτα να δοθούν ιδέες στις Κοινότητες Ανιχνευτών από την Εφορεία Ανιχνευτών Γ.Ε. και τις Εφορείες Ανιχνευτών των οικείων Περιφερειών. Έτσι, θα ενισχυθεί περισσότερο η σημασία της Κίνησης στα κοινωνικά δρώμενα του νομού με δράσεις προσφοράς που θα οργανώνουν οι υποψήφιοι Πρόσκοποι Έθνους και παράλληλα η προσπάθεια των υποψηφίων θα τυχαίνει της κατάλληλης προβολής και αναγνώρισης, με δική τους πρώτιστα μέριμνα. Δηλαδή, η ενεργός συμμετοχή στην προσφορά υπηρεσίας με την Κοινότητα του υποψηφίου να αποκτήσει ξεχωριστή σημασία και βαρύτητα για την απονομή του τίτλου του Προσκόπου Έθνους μέσα από δράσεις προσφοράς σε επίπεδο Περιφερειακής Εφορείας και πιθανόν χωρίς να είναι απαραίτητη η συμμετοχή όλης της Κοινότητας. Οι δράσεις αυτές να εγκρίνονται από την Π.Ε. και, όταν ολοκληρώνονται, να ακολουθεί η δημόσια παρουσίαση του αποτελέσματος της δραστηριότητας με έμφαση στους στόχους που είχε το όλον εγχείρημα και στις πιθανές αλλαγές που συνέβησαν μετά την πραγματοποίησή του.
Φυσικά, πρέπει στις δραστηριότητες αυτές να προστεθεί και η πρωτογενής έρευνα επί ενός θέματος από κάθε Ανιχνευτή (ή από έναν όμιλο τριών το πολύ Ανιχνευτών) καθώς και η διοργάνωση ανοικτής συζήτησης επί του θέματος με κοινό. Τέτοιες προσπάθειες, αν υποστηριχθούν σοβαρά και με πλήρες υλικό ιδεών και τεχνικών παρουσίασης, θα αναβαθμίσουν την παρουσία της Προσκοπικής Κίνησης σε νομαρχιακό επίπεδο ή, καθ' ημάς, σε επίπεδο Περιφερειακής Εφορείας, ειδικά σε απομακρυσμένες από το κέντρο περιοχές όπου είναι κοινός τόπος ότι ο Προσκοπισμός χρειάζεται αναβάθμιση σε όλα τα επίπεδα. Εξάλλου, η εμπειρία που θα προσφέρουν στους Ανιχνευτές θα είναι πολύτιμη και θα τους βοηθήσει ουσιαστικά στην ομαλή και πλήρη κοινωνικοποίησή τους, λίγο πριν από την (τυπική έστω) ενηλικίωσή τους. Επομένως, η πρωτογενής έρευνα πάνω σ' ένα θέμα και η παρουσίαση των συμπερασμάτων σε ανοικτή συζήτηση με κοινό να αποκτήσει ιδιαίτερη βαρύτητα στις προϋποθέσεις για την απονομή του τίτλου του "Προσκόπου του Έθνους".
Επίσης, μια ατομική συνέντευξη σε επίπεδο Π.Ε. με τον κάθε υποψήφιο ξεχωριστά θα δώσει την ευκαιρία στον υποψήφιο να συζητήσει τους στόχους και τις επιδιώξεις του με τη Διοίκηση που ενέκρινε τη δράση προσφοράς του, αλλά και θα δώσει την ευκαιρία στη Διοίκηση να ελέγξει σε μεγαλύτερο εύρος και βάθος τα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα κάθε υποψηφίου. Ακόμη, θα προλάβει τη συμμετοχή στην Ειδική Δοκιμασία υποψηφίων που δε θα είναι έτοιμοι ή κατάλληλοι για τη συμμετοχή στην κατάληξη του θεσμού. Έτσι, οι διάφοροι εκείνοι τύποι που θέλουν να αποδείξουν / επιδείξουν “κάτι” στους άλλους με το να ονομαστούν Πρόσκοποι Έθνους θα αποκλείονται από το θεσμό, προστατεύοντας τους αξιόλογους υποψηφίους και διασφαλίζοντας το κύρος και τη σοβαρότητα του θεσμού.
Η εφαρμογή όλων των παραπάνω από μόνη της δε θα επιλύσει ως δια μαγείας διάφορα προβλήματα, μικρά ή μεγάλα. Εκείνο που είναι απαραίτητο είναι ο κεντρικός σχεδιασμός και προγραμματισμός του Ανιχνευτικού Προγράμματος, έτσι ώστε αυτό να προσαρμόζεται στις εκάστοτε συνθήκες, καθώς και η ανά τακτά διαστήματα αξιολόγηση και ίσως αναθεώρηση του Προγράμματος Προόδου, επομένως και του περιεχομένου του θεσμού του Προσκόπου Έθνους. Ο Προσκοπισμός είναι δυναμικά εξελισσόμενος στο χρόνο, άρα και ένας τόσο σημαντικός θεσμός σαν αυτόν του Προσκόπου Έθνους, όπως προκύπτει από τη μακροσκελή ανάπτυξη που έγινε, απαιτεί συνεχή παρακολούθηση και επανεξέταση όταν χρειάζεται. Για να είναι τόσο σύγχρονος όσο και οι συμμετέχοντες σ’ αυτόν. Για να εκφράζει τη δυναμική της Κίνησής μας και τις απεριόριστες, πραγματικά, δυνατότητές της για προσφορά προς το σύνολο. Για να αποτελεί εκείνο το κανάλι απ’ όπου οι έφηβοι θα διοχετεύουν την ορμή και τη ζωντάνια τους σε δημιουργικά μονοπάτια και θα ανακαλύπτουν την ομορφιά της ζωής, που δεν είναι άλλη από το να δίνεις και να μοιράζεσαι.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Για την ιστορία, ο συντάκτης του άρθρου διήλθε της Ειδικής Δοκιμασίας Προσκόπου Έθνους το Σεπτέμβριο του 1994, ανακηρύχθηκε Πρόσκοπος Έθνους τον Ιούνιο του 1995 και ονομάστηκε επίσημα τον Ιανουάριο του 1996.
Αναφορές:
1 Πολύδωρας Βύρων, Μετά παρρησίας, Εφημερίδα “Απογευματινή”, 15/1/1996, σελ. 8. Διατηρείται η ορθογραφία και σύνταξη του συγγραφέα.
2 Σώμα Ελλήνων Προσκόπων, Κανονισμός, τεύχος Γ´: Προσκοπικοί Κλάδοι / Οργάνωση – Λειτουργία - Πρόγραμμα Προόδου, μέρος 3ο: Κλάδος Ανιχνευτών, Αθήνα, 1994, §1
3 The World Organization of the Scout Movement, Θεμελιώδεις Αρχές του Προσκοπισμού, μετάφραση Χρ. Μ. Λυγερός, Σ.Ε.Π., Αθήνα, 1991
4 The World Organization of the Scout Movement, Θεμελιώδεις Αρχές του Προσκοπισμού, μετάφραση Χρ. Μ. Λυγερός, Σ.Ε.Π., Αθήνα, 1991
5 Σώμα Ελλήνων Προσκόπων, Κανονισμός, τεύχος Γ´: Προσκοπικοί Κλάδοι / Οργάνωση – Λειτουργία - Πρόγραμμα Προόδου, μέρος 3ο: Κλάδος Ανιχνευτών, Αθήνα, 1994, §6 Γ´
6 Σώμα Ελλήνων Προσκόπων, Κανονισμός, τεύχος Γ´: Προσκοπικοί Κλάδοι / Οργάνωση – Λειτουργία - Πρόγραμμα Προόδου, μέρος 3ο: Κλάδος Ανιχνευτών, Αθήνα, 1994, §6 Γ´
7 Σώμα Ελλήνων Προσκόπων, Κανονισμός, τεύχος Γ´: Προσκοπικοί Κλάδοι / Οργάνωση – Λειτουργία - Πρόγραμμα Προόδου, μέρος 3ο: Κλάδος Ανιχνευτών, Αθήνα, 1994, §6 Γ´
8 Baden-Powell R., Οδηγίαι δια τους Αρχηγούς Ομάδων Προσκόπων, μετάφραση Π. Περρωτή, έκδοση 2η, Σ.Ε.Π., Αθήνα, 1947, σελ. 75 (πίνακας)
9 Νόμος του Προσκόπου, άρθρο 9: Ο Πρόσκοπος είναι εργατικός και προοδεύει με τις ικανότητές του.
10 Requirements: Queen’s Scout Award – ScoutBase UK-The official Website of The Scout Association (http://www.scoutbase.org.uk/library/books/badge/p/ven-qsa.htm)
11 The Official Boy Scout Handbook, 9th ed., Boy Scouts of America, 1981, σελ. 534-537
Γιώργος Μεταξάς
